Việt Nam ta là một trong những quốc gia có nền văn hóa đa dạng và phong phú. Trong đó, văn hóa Champa là một phần không thể thiếu, đặc biệt là kiến trúc đền cổ. Những ngôi đền cổ kiến trúc Champa mang lại cho du khách một trải nghiệm về lịch sử và văn hóa cổ đại của Việt Nam. Tuy đã qua hàng trăm năm nhưng các công trình kiến trúc đền cổ này vẫn giữ được nét đẹp vừa trang trọng, vừa gần gũi với thiên nhiên. Hãy cùng tôi khám phá những ngôi đền cổ kiến trúc Champa đầy ấn tượng và đặc sắc này.

Kiến trúc Chăm Pa là gì?

Kiến trúc Chăm Pa là gì?

Quần thể kiến trúc Champa là tập hợp các công trình kiến trúc do người Chăm Pa xây dựng từ gạch nung, có màu đỏ sẫm và được kết cấu bằng khối đặc trưng. Thông thường, các công trình đền và tháp của người Chăm được sử dụng để thờ các vị thần khác nhau và có các chi tiết tường ngoài được khắc hoa với nhiều hình ảnh khác nhau. Nhờ chất lượng tuyệt vời, các tòa tháp Champa vẫn được bảo tồn nguyên vẹn cho đến ngày nay.

Kiến trúc này được xây dựng chủ yếu từ thế kỷ VII đến thế kỷ XVII, bằng gạch với tính cổ kính và thiêng liêng. Hơn 20 cụm di tích kiến trúc Champa vẫn còn tồn tại cùng nhiều phế tích khác đã được các nhà khảo cổ học tìm thấy. Những di tích này rất quý giá và truyền lại giá trị sâu sắc đến ngày nay.

Đặc điểm trong kiến trúc Champa

Đặc điểm trong kiến trúc Champa

Các công trình kiến trúc Champa được coi là điển hình của nghệ thuật xây dựng bằng gạch. Theo các nhà nghiên cứu kiến trúc, các tòa tháp thường được xây dựng bằng gạch nung màu đỏ cam hoặc đỏ sẫm, có độ xốp cao và không được kết nối với mạch vữa. Việc chạm khắc các chi tiết trang trí trực tiếp trên bề mặt gạch cũng được thực hiện một cách tỉ mỉ và chỉnh chu. Những ngôi tháp này có kích thước vô cùng lớn, với chiều cao lớn gấp đôi hoặc ba lần so với chiều rộng của thân tháp. Ngọn tháp thường được thiết kế theo dạng hình thu nhỏ dần về phía trên.

Các công trình kiến trúc Champa thường quay ra hướng Đông với cửa chính, và các chi tiết chạm khắc được bố trí xen kẽ với cửa giả và khu vực cửa chính. Các nhà khảo cổ cho rằng bố cục thiết kế của các tháp Champa có hai dạng chính. 

Dạng đầu tiên là bố cục có một tháp trung tâm, hay còn được gọi là Kalan, được dùng để thờ thần Siva. Tháp trung tâm này được coi là biểu tượng cho sinh thực khí của nữ thần Shakti trong Ấn Độ giáo và Linga trong đối tác nam tính.

Dạng thứ hai là bố cục thiết kế theo bộ ba song hành, hay còn được gọi là ba Kalan. Đây là một loại kiến trúc đặc biệt có 3 tháp được xây dựng theo hướng Bắc – Nam và hướng về phía Đông. Mỗi tháp Kalan được dành riêng để thờ phượng một vị thần khác nhau: tháp Kalan hướng Nam dành cho thần Brahma, tháp Kalan ở giữa dành cho thần Siva, và tháp Kalan hướng Bắc dành cho thần Vishnu. Trong đó, tháp Kalan ở giữa được xây dựng lớn hơn để thể hiện sự ưu ái của người Champa đối với thần Siva. Các công trình kiến trúc Champa được xem là tài sản văn hóa quý giá, để lại những giá trị lâu đời và được truyền lại đến ngày nay.

Các ngôi đền cổ kiến trúc Champa nổi tiếng

Thánh địa Mỹ Sơn

Thánh địa Mỹ Sơn

Thánh địa Mỹ Sơn có vị trí ở xã Duy Phú, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam. Nó cách thành phố Đà Nẵng khoảng 69 km và thành cổ Trà Kiệu khoảng 20 km. Khu vực này chứa nhiều đền đài Chăm Pa, tạo thành một tổ hợp kiến trúc đặc sắc nằm trong một thung lũng có đường kính khoảng 2 km, được bao quanh bởi các đồi núi. Trước đây, Thánh địa được sử dụng để tổ chức các nghi lễ cúng tế cho vương triều Chăm Pa và cũng là nơi an nghỉ của các vị vua Chăm, hoàng thân và quốc thích.

Một điểm lạ thú vị tại Thánh địa Mỹ Sơn là hầu hết các tượng đều bị mất đầu. Có nhiều giả thuyết về điều này, tuy nhiên giải thích được chấp nhận nhiều nhất là trong quá khứ, khi người dân Chăm Pa rời khỏi khu vực này để định cư ở nơi khác, họ đã mang các đầu tượng để thờ cúng tại nơi mới.

Tháp Bánh Ít

Tháp Bánh Ít

Tháp Bánh Ít được biết đến là một trong những cụm tháp cổ của văn hóa Chăm Pa. Tháp  được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ XI đến đầu thế kỷ XII. Nó nằm trên đồi tại thôn Đại Lộc, xã Phước Hiệp, huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định, cách thành phố Quy Nhơn khoảng 20km.

Cụm kiến trúc này còn được gọi là tháp Bạc, gồm bốn tháp bao gồm một tháp cổng phía Đông, một tháp cổng phía Nam được gọi là tháp Bia, tháp Yên Ngựa và tháp chính.

Vị trí của Tháp Bánh Ít khá gần trung tâm thành phố, giúp cho du khách di chuyển thuận tiện và dễ dàng tìm hiểu phong cách kiến trúc văn hóa của Chăm Pa cổ đại.

Những tác phẩm nghệ thuật đá trầm tư, những bức phù điêu sinh động và hình ảnh vũ nữ uốn lượn sẽ đưa du khách tìm hiểu lịch sử và văn hóa của Vương quốc Chăm Pa thời cổ đại.

Khi bước vào tháp cổng phía Đông, du khách sẽ được chiêm ngưỡng vẻ đẹp của một kiến trúc Gopura kiểu vuông với chiều cao 7m, cao khoảng 13m. Kiến trúc này có hai cửa thông nhau, một quay về hướng Đông và một quay về hướng tháp chính.

Tiếp tục hành trình đến phía Nam của Tháp Bánh Ít, du khách sẽ thấy tháp cổng phía Nam được gọi là tháp Bia, cao khoảng 10m. Tháp được xây theo phong cách kiến trúc Posah, với ba tầng mái lợp chồng lên nhau và thu nhỏ dần về phía đỉnh tháp, tạo nên vẻ đẹp đặc trưng của tháp.

Tháp Poklong Garai

Tháp Poklong Garai

Tháp Pôklông Garai được coi là một trong những cụm tháp Chàm đẹp nhất ở Ninh Thuận. Được xây dựng vào cuối thế kỷ 13 đầu thế kỷ 14, tháp PoKlong Garai là một tác phẩm kiến trúc và nghệ thuật điêu khắc đỉnh cao, thu hút đông đảo khách du lịch tới khám phá và tìm hiểu về nền văn hóa độc đáo của Champa.

Cụm kiến trúc của Tháp Chàm Po Klong Garai bao gồm 3 tháp chính: tháp chính, tháp lửa và tháp cổng. Khi lên đồi Trầu, du khách có thể chiêm ngưỡng vẻ đẹp hùng vĩ của cụm tháp Chàm đứng cao trên đỉnh. Khi tiến đến gần, các đường nét tinh xảo và kiến trúc độc đáo càng trở nên rõ ràng. Hầu hết các tháp được xây từ loại gạch nung màu đỏ sẫm và được liên kết bằng dầu rái.

Tháp chàm Poklong Garai ở Ninh Thuận còn có tháp Cổng, gồm 2 cửa thông nhau theo trục Đông-Tây. Tháp Cổng cao khoảng gần 9m và được chạm trổ những hoa văn tỉ mỉ. Đây là nơi mà các nghi thức cúng tế, hành lễ, và tiếp đón khách của các vị vua xưa được tiến hành.

Ở phía Nam là tháp Lửa, nơi có kiến trúc đặc trưng của những ngôi nhà truyền thống của dân tộc Chăm Pa và mang đậm nét văn hóa Sa Huỳnh. Tháp Lửa có chiều cao 9,31 mét, chiều dài 8,18 mét và rộng 5 mét, được xây theo tín ngưỡng Bà La Môn. Hai mái cong cong của tháp giống như mái nhà rông của người dân tộc Tây Nguyên. Nó được sử dụng như nơi cúng tế của tu sĩ và để lưu trữ các vật dụng quan trọng và long bào của vua Chăm Pa.

Tháp Bà Ponagar

Tháp Bà Ponagar

Tháp Bà có vị trí tại Vĩnh Phước, Thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa. Và tháp nằm trên một ngọn đồi nhỏ cao khoảng 10-12 mét so với mực nước biển. Tháp có vị trí thuận lợi về giao thông và du khách có thể dễ dàng đến thăm quan. Tháp Bà được biết đến là một quần thể kiến trúc lớn. Nó được phân bố thành ba khối kiến trúc: Tháp Cổng, Mandapa và khu đền tháp. Hiện nay, khu di tích chỉ còn lại năm công trình ở hai khu vực Mandapa và khu đền tháp. Tháp có tổng cộng ba tầng, từ tầng thấp đến tầng cao.

Tầng thấp là một ngôi tháp cổng đang không còn tồn tại nằm ngang với mặt đất. Có bậc thang bằng đá kéo dài từ tháp cổng lên tầng giữa.

Ở tầng giữa, chỉ còn lại hai dãy cột chính được xây dựng bằng gạch hình bát giác. Mỗi dãy gồm năm cột lớn có đường kính khoảng 1m, cao hơn 3m và được đặt trên một nền gạch cao hơn 1 mét. Ngoài ra, hai bên mỗi dãy còn có 12 cột nhỏ và thấp hơn. Tầng giữa có một dãy bậc thang bằng gạch dốc hơn, dẫn thẳng lên tầng trên cùng.

Tầng trên cùng của Tháp Bà là nơi các tháp được xây dựng. Ngay phía trước ngôi tháp chính là hai dãy tháp được bao quanh bởi tường đá. Dãy tháp phía trước có 3 ngôi và dãy tháp phía sau có dấu vết của ba ngôi tháp khác. Ngày nay chỉ còn 1 ngôi tháp.

Tháp Bà được xây dựng theo lối kiến trúc đặc trưng của người Chăm. Từ đáy cho tới đỉnh đều là khoảng trống. Cửa tháp được hướng về phía đông, trong khi mặt bên bên ngoài được trang trí với nhiều gờ, trụ và đấu. Trên đỉnh các trụ thường được trang trí bằng gạch với hoa văn hình vòm, trông giống như đặt một chiếc tháp nhỏ lên một tháp lớn.

Suốt quá trình tồn tại và phát triển, người Chăm Pa để lại những di sản văn hóa khổng lồ. Văn hoá Chăm Pa có ý nghĩa to lớn cả về vật chất và tinh thần dọc theo miền Trung. Tháp Ponagar được coi là một ví dụ tiêu biểu nhất về nghệ thuật kiến trúc đền tháp, nghệ thuật điêu khắc, tôn giáo. Nó đại diện cho tinh hoa của các loại nghệ thuật này. Đây là một chứng tích rõ ràng cho sự ảnh hưởng lớn mạnh của đạo Hindu đối với người Chăm.

Tháp Nhạn

Tháp Nhạn

Tháp Nhạn nằm ở Phường 1, TP. Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên. Người Ê Đê và Gia Rai gọi tháp này là “tháp Kơ H’meng”, người Kinh gọi là “Tháp Chàm”, và người Chăm gọi là “Đền Kalan”. Xây dựng vào cuối thế kỷ XI và đầu thế kỷ XII, Tháp Nhạn là một ví dụ điển hình của kiến trúc người Chăm thời xưa.

Nó cao khoảng 25m, với đế tháp hình vuông. Thân tháp được xây dựng lớn ở phần chân và dần thu nhỏ về phía đỉnh. Trên đỉnh tháp có một tượng Linga bằng đá – biểu tượng tâm linh của người Chăm. Linga và Yoni được sử dụng để tượng trưng cho tín ngưỡng phồn thực của người Chăm, cầu mong sự sinh sôi nảy nở của vạn vật. 

Tháp Nhạn được xây dựng hoàn toàn bằng gạch nung, được xếp chặt chẽ với nhau và rất chắc chắn. Theo các nghiên cứu, loại gạch này có khối lượng nhẹ hơn một viên gạch thông thường khoảng 1,3 lần và độ bền chịu nén, chịu va đập cũng hơn gạch thường rất nhiều.

Được biết, người Chăm đã tìm hiểu về loại keo tự nhiên dùng để kết nối các viên gạch một cách chắc chắn và không lộ ra chút đường hồ nào. Trước khi có sự phát triển của xi măng, người Chăm-pa đã biết sử dụng chất kết dính từ cây dầu rái trong xây dựng. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu vẫn chưa tìm thấy cách pha trộn các loại chất liệu để tạo ra một loại keo bền chắc có thể “nâng đỡ” cả một tòa tháp lớn như thế.

Ngoài việc sử dụng loại keo từ thiên nhiên, để các viên gạch dính lại với nhau chắc chắn như vậy, người xây dựng cũng phải có bàn tay khéo léo. Các viên gạch được sử dụng kỹ thuật mài chập, sau khi phết keo lên, họ mài các viên gạch với nhau cho đến khi bề mặt tiếp xúc khít chặt lại. Nơi đây đã trở thành một khu danh lam thắng cảnh, thu hút rất nhiều khách du lịch cùng sông Đà Rằng.

Kết luận

Khám phá những ngôi đền cổ kiến trúc Champa là một trải nghiệm tuyệt vời để tìm hiểu về lịch sử và văn hóa của dân tộc Chăm cổ đại. Những ngôi đền, tháp Chăm-pa mang đậm dấu ấn của một thời kỳ văn hóa phát triển rực rỡ và sự đa dạng về kiến trúc và tôn giáo. Qua những công trình kiến trúc nghệ thuật này, chúng ta có thể tìm hiểu sâu hơn về tín ngưỡng, quan niệm về thế giới và cuộc sống của người Chăm cổ đại. Tuy nhiên, để bảo tồn và phát huy giá trị của những ngôi đền cổ này là một thách thức đối với các nhà bảo tồn di sản. Vì vậy, hành trình khám phá các công trình kiến trúc Champa không chỉ là việc khám phá và tìm hiểu mà còn là việc bảo tồn và gìn giữ di sản văn hóa của dân tộc. 

>>>Xem Thêm:

Top 7 bãi biển đẹp nhất Việt Nam – Địa điểm lý tưởng cho du lịch nghỉ dưỡng

Múa rối nước – nghệ thuật biểu diễn truyền thống độc đáo của Việt Nam

Giới thiệu về tác giả

Xin chào các bạn! Mình là Thái Học - một người đam mê du lịch và ẩm thực tại Việt Nam. Với niềm đam mê vô tận với đất nước mình, mình đã may mắn có cơ hội khám phá nhiều địa điểm đẹp và trải nghiệm những món ăn tuyệt vời của từng vùng miền trong nước. Và chính từ những trải nghiệm đó, mình đã quyết định sáng lập trang web Didaudo.net để chia sẻ và truyền cảm hứng cho mọi người.

Didaudo.net không chỉ là một trang web chia sẻ kinh nghiệm du lịch, mà còn là một nơi để ghi lại những cảm xúc của mình về những vùng đất và món ăn tuyệt vời mà mình đã trải qua. Mình mong muốn Didaudo.net sẽ trở thành một nguồn thông tin hữu ích cho những người yêu thích du lịch và ẩm thực tại Việt Nam, và cũng là một nơi để mọi người cùng nhau chia sẻ, giao lưu và kết nối.

Cảm ơn các bạn đã ghé thăm Didaudo.net và hãy cùng mình khám phá những vùng đất và món ăn tuyệt vời của Việt Nam nhé!

Bạn có thể thích: