Múa rối nước - nghệ thuật biểu diễn truyền thống độc đáo của Việt Nam

Múa rối nước là một nghệ thuật biểu diễn truyền thống đặc sắc của Việt Nam. Nó được thực hiện bằng cách sử dụng các con rối được làm bằng gỗ, đặt trên mặt nước và được điều khiển bằng tay bởi các nghệ nhân. Múa rối nước đã tồn tại và phát triển trong suốt hàng trăm năm và hiện đang được giữ gìn và phát triển để truyền lại cho các thế hệ sau. Với sự kết hợp giữa kỹ thuật điều khiển rối, âm nhạc, hát và diễn xuất, múa rối nước trở thành một nghệ thuật độc đáo và đặc biệt của Việt Nam. Nó không chỉ có giá trị văn hóa mà còn là một trải nghiệm tuyệt vời cho du khách đến thăm Việt Nam.

Rối nước là gì?

Múa rối nước là một loại hình nghệ thuật biểu diễn bằng con rối trên mặt nước, kết hợp giữa hai yếu tố: con rối và mặt nước. Sân khấu của múa rối nước thường là những ao hồ ở làng quê thôn dã, được bao quanh bởi cỏ xanh rất thuận tiện cho mọi người thưởng thức chương trình.

Trên mặt nước thường có tòa miếu hai tầng, tầng trên dùng để thờ tự, tầng dưới là hậu đường có mành che. Khác với các loại hình biểu diễn khác, nghệ sĩ múa rối nước không xuất hiện trên sân khấu, mà họ điều khiển con rối bằng hệ thống dây, dùi phức tạp, nấp sau mành tre dưới nước.

Ảnh – Internet

Con rối được làm bằng gỗ, thường là gỗ sung, vì gỗ sung nhẹ, nổi trên mặt nước. Con rối cao không quá 50cm, được chạm khắc tinh xảo. Chúng được sơn mài bóng bẩy để tránh phai màu khi tiếp xúc với nước và không thấm nước. Mỗi con rối là một tác phẩm điêu khắc của nghệ nhân, phải nghiên cứu kịch bản và phác thảo trên giấy để hình tượng con rối có đủ tính chất, vẻ đẹp và vóc dáng, trang phục phù hợp với nhân vật, rồi mới bắt tay vào khắc gỗ. Gỗ sung cần có độ tuổi từ 4 đến 5 năm để phù hợp vì nếu gỗ non quá dễ bị mục.

Hình ảnh con rối thường là những con người, con vật quen thuộc trong đời sống người Việt như bác nông dân, cần thủ, cá, ếch, nhái, rùa… Tuy nhiên, do bị ngập nước, các con rối chỉ có thể biểu diễn tối đa 100 buổi.

Lịch sử múa rối nước Việt Nam

Múa rối nước Việt Nam có nguồn gốc từ đồng bằng sông Hồng vào thế kỷ thứ X. Các gánh hát sớm nhất xuất hiện tại xã Nguyên Xá, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình.

Đây là một nghệ thuật độc đáo, thể hiện bản sắc văn hóa của người dân vùng đất này. Nó được phát hiện vào khoảng thế kỷ 15, khi các nghệ nhân cũng là nông dân tụ tập lại sau vụ thu hoạch để biểu diễn và thư giãn.

Tục lệ này vẫn được giữ nguyên đến ngày nay ở nhiều địa phương vùng châu thổ sông Hồng. Đó là do nó liên quan đến cuộc sống hàng ngày của người dân, từ nhà bếp đến cánh đồng lúa. Múa rối nước là sự sáng tạo sinh động của những người nông dân sống trên cánh đồng lúa ngập nước. Họ đã khám phá ra rằng nước là một phương tiện tuyệt vời cho nghệ thuật múa rối.

Khi múa rối nước trở nên phổ biến hơn, các làng đua nhau biểu diễn múa rối. Điều này khiến các xã hội múa rối trở nên bí mật và độc quyền, bao gồm cả một buổi lễ nhập môn liên quan đến việc uống máu gà trống.

Hiện nay, múa rối nước vẫn là một loại hình nghệ thuật độc đáo của miền Bắc Việt Nam. Du khách có thể thưởng thức nó tại Nhà hát Múa rối Thăng Long, một trong những nhà hát nổi tiếng nhất ở Hà Nội, vào tất cả các ngày trong tuần.

Biểu diễn Múa rối nước

Âm nhạc

Một đội nhạc truyền thống Việt Nam cung cấp nhạc nền. Những lời ca giải thích nội dung kịch được trình diễn bởi những con rối nước được hát bởi Chèo (một loại hát bội có nguồn gốc từ miền Bắc Việt Nam). Chú Tễu đuôi lợn thường giới thiệu cho khán giả tới 18 phân cảnh ngắn được trình diễn bởi một dàn nhạc dân gian nhỏ. Trong khi diễn ra buổi biểu diễn, những nhạc công và những con rối có thể trò chuyện với nhau; những nhạc công có thể hô to một lời khích lệ hoặc cảnh báo đến một con rối đang gặp khó khăn.

Nhạc Cụ Truyền Thống Trong Múa RốiẢnh: Internet

Các chuyển động, nhịp độ và cảm giác hoạt hình rực rỡ được đi kèm với những nhạc cụ gõ trong múa rối Việt Nam. Trống (cả lớn và nhỏ), trống trụ, chuông bằng gỗ và tre, chiêng, tù và vỏ sò là những nhạc cụ truyền thống được sử dụng chính. Ngoài việc sáng tạo kịch bản, pháo hoa còn được sử dụng như một hiệu ứng âm thanh cho các cảnh khác. Mặc dù một số cảnh trong Múa rối nước có chứa các bài hát, nhưng chưa có bản nhạc gốc nào có nhịp điệu là thành phần chính. Nhạc cụ truyền thống tạo ra bầu không khí và tạo tiền đề cho mỗi tác phẩm nghệ thuật. Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Huy Hồng, múa rối nước kết hợp các yếu tố điêu khắc, kiến trúc, hội họa, âm nhạc, sân khấu và văn học.

Biểu diễn

Múa rối nước Việt Nam đã được truyền tụng qua hơn một ngàn năm và đôi chân của các nghệ nhân đã phải chịu đựng giá lạnh và ẩm ướt trong suốt thời gian đó. Sân khấu biểu diễn của múa rối nước thường được lấy từ một hồ nước sâu đến ngực. Để điều khiển các con rối, người điều khiển ngồi sau một bức bình phong và sử dụng những thanh tre dài và một hệ thống dây chôn dưới mặt nước.

Các con rối gỗ thường rất nặng, có thể lên đến 15kg và người điều khiển sử dụng một cây sào lớn để vận hành chúng dưới nước. Trên mặt nước, các con rối trông như đang nổi lên và được điều khiển đi ra hoặc đi vào từ hai bên của sân khấu. Trước đây, những người nông dân thường đùa vui với các con rối này khi đồng lúa của họ bị ngập lụt.

Nội dung của một Múa rối nước

Chủ đề của tiểu phẩm là nông thôn và mang đậm chất văn học dân gian Việt Nam. Nó kể về cuộc sống hàng ngày ở nông thôn Việt Nam và những câu chuyện dân gian Việt Nam được kể từ thế hệ cũ cho thế hệ trẻ. Trong đó nổi bật là những câu chuyện về mùa màng, câu cá và lễ hội.

Mặt nước cũng cung cấp bối cảnh tốt nhất cho chủ đề của những người múa rối: cuộc sống làng quê hàng ngày. Rối nước mang đến sự hài hước vui nhộn cho các cảnh đồng áng, câu cá, các sự kiện lễ hội như chọi trâu, và các trò chơi ném bi và tung đồng xu của trẻ em. Câu cá trở thành một trò chơi trí tuệ giữa người câu cá và con mồi của anh ta, với việc người câu cá nhận được kết cục ngắn ngủi (thường bắt nhầm người hàng xóm đang ngạc nhiên của mình).

Bên cạnh cuộc sống làng quê, các cảnh bao gồm truyền thuyết và lịch sử quốc gia. Chó sư tử tung tăng như chó con trong khi rồng nhả khói và phun nước vào khán giả. Tễu, chú heo đuôi lợn, là nhân vật thường đóng vai trò giới thiệu các tiết mục. Phần giới thiệu luôn đi kèm với một dàn nhạc dân gian nhỏ. Đèn sân khấu và cờ đầy màu sắc tô điểm cho sân khấu và tạo ra một bầu không khí lễ hội.

Truyền thuyết, lịch sử dân tộc cũng được kể qua những tiểu phẩm ngắn. Nhiều tiểu phẩm, đặc biệt là những tiểu phẩm liên quan đến những câu chuyện về cuộc sống hàng ngày, thường có một chút hài hước.

Múa rối nước luôn song hành cùng các lễ hội. Cứ đến ngày 13 tháng 3 âm lịch hàng năm, dân làng Bồ Dương lại mở hội làng để tưởng nhớ Thành Hoàng. Ngoài việc thờ cúng, lễ hội còn là dịp để dân làng thư giãn bằng cách xem múa rối nước, xem bắn pháo hoa, thả diều và thi chọi gà. Lễ hội luôn thu hút hàng nghìn người tham dự. Lễ hội làng là niềm vui tuyệt vời cho nông dân và nghệ sĩ như nhau.

Trải nghiệm xem Múa rối nước ở Hà Nội

Nhà hát múa rối nước Thăng Long 

Địa chỉ : 57B, Đinh Tiên Hoàng, Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội

Giờ mở cửa : 15:00, 16:10, 17:20, 18:30 và 20:00

Múa rối nước Thăng Long
Múa rối nước Thăng Long (Ảnh – Internet)

Nhà hát múa rối nước Thăng Long ở trung tâm khu phố cổ Hà Nội là một trong những địa điểm tuyệt vời để trải nghiệm múa rối nước. Được thành lập từ năm 1969, đây là nơi các nghệ nhân biểu diễn các vở tuồng truyền thống lịch sử và văn hóa dân gian về Thần, hoặc sinh hoạt đời thường của người nông dân Việt Nam. Phần tuyệt vời nhất của múa rối nước Thăng Long có thể là khi các con rồng và hình tượng khác bất ngờ xuất hiện từ dưới nước, khiến khán giả bắt đầu reo hò.

Để tận hưởng trọn vẹn tiết mục và quan sát các con rối, bạn nên chọn chỗ ngồi ở hàng ghế đầu ở giữa sân khấu. Tuy nhiên, bạn cần nhớ rằng có thể sẽ bị ướt. Hãy mua vé trước, đặc biệt là từ tháng 10 đến tháng 4. Trước khi buổi biểu diễn bắt đầu khoảng 15 phút, bạn nên đã có mặt trong rạp hát. Mỗi tiết mục múa rối nước tại Nhà hát múa rối nước Thăng Long kéo dài khoảng 45 phút.

Nhà hát múa rối nước Bông sen

Địa chỉ : 16 Lê Thái Tổ, Phường Hàng Trống, Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội

Giờ mở cửa : 2:45 chiều; 16:00; 5:15 chiều; và 6:30 chiều

Múa rối nước Bông sen (Ảnh – Internet)

Để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về loại hình nghệ thuật dân tộc được du khách trong và ngoài nước yêu thích, Nhà hát Múa rối nước Bông Sen được thành lập vào tháng 9 năm 2003. Nhà hát Múa rối nước Bông Sen có hai mặt tiền thoáng đãng, tọa lạc ngay trung tâm thành phố. Đó là một cấu trúc lịch sử bên cạnh Hồ Hoàn Kiếm được xây dựng vào năm 1918 theo kiến ​​trúc Pháp. Các nghệ nhân, nhạc công có nhiều kinh nghiệm biểu diễn múa rối nước đến từ các làng nghề khác nhau trên toàn quốc.

Công ty Múa rối nước Hoa Sen, dưới sự dẫn dắt của hai đạo diễn lành nghề, sẽ trình diễn nghệ thuật thơ thủy đặc sắc nhất cả nước. Khán giả sẽ thấy những biểu hiện nghệ thuật khác nhau của đất, nước, cây cối, mây, gió và lửa. Múa rối nước Hoa sen sẽ mang đến một hơi thở mới bằng cách kết hợp lối sống truyền thống, hiện đại và đương đại vì nó là sự pha trộn nghệ thuật độc đáo chỉ có ở Việt Nam.

Giới thiệu về tác giả

Xin chào các bạn! Mình là Thái Học - một người đam mê du lịch và ẩm thực tại Việt Nam. Với niềm đam mê vô tận với đất nước mình, mình đã may mắn có cơ hội khám phá nhiều địa điểm đẹp và trải nghiệm những món ăn tuyệt vời của từng vùng miền trong nước. Và chính từ những trải nghiệm đó, mình đã quyết định sáng lập trang web Didaudo.net để chia sẻ và truyền cảm hứng cho mọi người.

Didaudo.net không chỉ là một trang web chia sẻ kinh nghiệm du lịch, mà còn là một nơi để ghi lại những cảm xúc của mình về những vùng đất và món ăn tuyệt vời mà mình đã trải qua. Mình mong muốn Didaudo.net sẽ trở thành một nguồn thông tin hữu ích cho những người yêu thích du lịch và ẩm thực tại Việt Nam, và cũng là một nơi để mọi người cùng nhau chia sẻ, giao lưu và kết nối.

Cảm ơn các bạn đã ghé thăm Didaudo.net và hãy cùng mình khám phá những vùng đất và món ăn tuyệt vời của Việt Nam nhé!

Bạn có thể thích: